Ustasından Matbaacılık
Serigrafi Baskı
Asırlardır kumaşlar, Çin ve Japonya'da şablonlarla basılmış ve dünyanın birçok ülkesine satılmıştır. İlk zamanlar figürleri, bağlantı izleri bırakmadan kağıt ve deri gibi şablonlarla basmak mümkün olmadı. Şablon izleri bu yüzeylerde belirli aralıklarla kaldılar. Zamanla uzak doğuda eskiden kullanılan bu şablonlar üzerine kağıttan kazılmış figürler yapıştırılır, bağlantı izi bırakmadan baskı neticesi alınırdı. Baskıların bağlantı izi olmaksızın yapılabilmesi için çerçeve üzerine monte edilmiş taşıyıcı ve boya geçirici gözenekli bir yüzey gereklidir. Biz buna serigrafi baskıda GAZE veya ELEK BEZİ adını veririz.
Boya, rakle adını verdiğimiz (ustanın elinde tuttuğu sert dikdörtgen şeklinde düzgün boyanın elekten geçmesi için elek üzerinde ileri geri hareket ettirilen cisim) bir alet ile kumaşa geçirilir. Bu boya sadece gazenin (elek bezinin) üzeri örtülmemiş kısımlarından kumaşa geçer. İnce olan gaze iplikleri boyanın geçmesine engel olmadıkları için baskı yapılan malzemenin yüzeyine boya temiz ve düzgün olarak yayılır. Bu şekilde yapılan baskıya tekstilde Film Baskı veya Şablon Baskı da denir.
Bu baskı metodu uygulama çeşidi bakımından zengin olduğundan en basit el atölyelerinden en büyük fabrikalara kadar uygulanmaktadır.
Son zamanlarda şablon baskı, rulo baskı ile rekabet haline gelmiştir. Şablon baskı daha basit ve ucuz olarak kolay ve çabuk değişen baskı şekilleri yapabildiğinden küçük tirajlı baskıya daha elverişlidir. Bu işi yapan ustanın el becerisi çok önemlidir.
İpek gazeler hiçbir yöne kaymayan döner iğne tekniği ile yapılan dokulardır. Daha sonraları şablon baskı için tabii ipekten özel gazeler yapıldı.
Sentetik elyafın ortaya çıkmasından sonra ipek gazeler önemini kaybetti. (Bunun sebebi ise yüksek kimyasal direnç, esneklik, sağlamlık gibi nitelikleri yüzünden sentetik elyaf tercih edildi). Gaze için en uygun elyaf polyamis tipidir.
SERİGRAFİ BASKI TEKNİĞİ :
(Elek baskı, şablon baskı, film baskı )
Japonya'dan Amerika'ya oradan da Avrupa'ya yayılmıştır. Özellikle reklam baskılarında kullanılır. Bilindiği gibi ofset baskı tekniğinde baskı, sadece direkt olarak kağıt ve kağıt türü tabaka veya bobin cinsinden maddelere yapılmaktaydı. Serigrafi türü baskıda sadece kağıt değil, karton-mukavva-pvc(sert ve yumuşak)-birçok plastik (sentetik) madde, metal, cam-seramik-tekstil vb. gibi maddeler üzerine baskı yapılabilmektedir. Bu baskı tekniğindeki başarı, tekniği iyi bilen (mürekkep bu baskı tekniğinde çok önemlidir ) kaliteli işe uygun araştırılmış mürekkep kullanan atölyelerdedir. Bu baskı tekniğinde kalıp yerine, ipek elekler kullanılmaktadır. Bu saf ipek, naylon perlon ve metal kumaş tabir edilen bir nevi tüldür. Bu tülün elek gibi delikli oluşundan elek baskısı denmiştir. Boya kalınlığı tipo baskıya oranla 6-10 kat fazladır.
Serigrafi 2 Bölümde yapılır
Şablon hazırlama
Önce baskıyı yapabilmek için tahta veya metalden çerçeve, sentetik veya metal ipek rakle gereklidir. İpek, çerçeveye gerilir emaye ipek üzerine film halinde dökülür. (Raptiye, tel zımba, yapıştırma olabilir.) basılması istenen filmi şablon ile poz aparatının camı arasına yerleştirerek ışıklar açılır, yeteri kadar poz verilir. Banyo ile ışık gören yerler temizlenir. Sonra şablon tazyikli su ile yıkanır. Poz müddeti, ışıkla şablon arasındaki mesafe ve lambanın kuvvetine göre birkaç denemede anlaşılır.
Baskı Yapma
Baskı İki şekilde olmaktadır
. El ile :Düz bir zemin üzerine baskı yapılacak olan kağıt, kumaş plastik, deri vb konur. Şablon, desen basılacak malzemenin üzerine yerleştirilir. Şablonun iç kısmına bir miktar boya dökülür ve rakle ile desen üzerinde bir-iki defa çekilir. Bu çekme bu işi yapan ustanın mahareti olmakta ve el ile yapılan baskıdaki hareket ve güç eşit olmak zorundadır. Sonra bu baskılar kuruması için tek, tek raflara konur.
. Makine ile: Bu çok basittir. Şablon makineye bağlanır. Direkt olarak baskı yapılır.
Serigrafide Önemli Bilgiler
Akrilik plistrol gibi plastik baskılı materyalleri üzerine baskı yapılırken, boyalarda iyi yapışıp çabuk kuruma, yüksek ışığa dayanıklı olması gibi özellikleri aranır. Mesela; bez üzerine, ufak masa üstü bayraklar, flamalar yapılacak olursa özel kumaş boyaları . Polyester veya polietilen gibi malzemeler üzerine baskı yapılacaksa, özel polietilen mürekkepleri cam metal gibi yüzeylere çok parlak ve dayanıklı baskı yapılması istenirse özel olarak hazırlanan yüksek yoğunluklu boyalar kullanılmalıdır.
Serigrafi mürekkepleri takım olarak saklanmak zorundadır. Aksi taktirde 8-10 saat sonra sertleşir ve bir daha kullanılamaz.
